Mikołaj Kopernik jest jedną z najważniejszych postaci w historii nauki światowej. Jego działalność doprowadziła do fundamentalnej zmiany w sposobie postrzegania Wszechświata i miejsca człowieka w kosmosie. Choć znany jest przede wszystkim jako astronom i twórca teorii heliocentrycznej, był również prawnikiem, lekarzem, ekonomistą i administratorem, a jego życie przebiegało w ścisłym związku z realiami politycznymi i społecznymi swojej epoki.
Kopernik urodził się 19 lutego 1473 roku w Toruniu, który wówczas należał do Prus Królewskich, będących częścią Królestwa Polskiego. Pochodził z zamożnej rodziny mieszczańskiej. Jego ojciec był kupcem, natomiast matka wywodziła się z wpływowego rodu Watzenrodów. Po wczesnej śmierci ojca opiekę nad młodym Mikołajem przejął wuj, Łukasz Watzenrode, późniejszy biskup warmiński. To właśnie on zapewnił Kopernikowi staranne wykształcenie i otworzył mu drogę do kariery kościelnej, która w tamtym czasie była jedną z niewielu umożliwiających stabilne życie intelektualne.
W 1491 roku Kopernik rozpoczął studia na Akademii Krakowskiej. Studiował tam matematykę, astronomię i filozofię przyrody. Kraków był wówczas ważnym ośrodkiem naukowym, a wykładana tam astronomia opierała się na systemie geocentrycznym Klaudiusza Ptolemeusza. Choć Kopernik nie ukończył studiów formalnym dyplomem, zdobył solidne podstawy matematyczne, które okazały się kluczowe dla jego późniejszych badań.
Kolejnym etapem jego edukacji były studia we Włoszech. W Bolonii studiował prawo kanoniczne, jednocześnie współpracując z astronomem Domenico Marią Novarą i uczestnicząc w obserwacjach nieba. To właśnie tam Kopernik zaczął dostrzegać niespójności w obowiązującym modelu geocentrycznym. Następnie kontynuował naukę w Padwie, gdzie studiował medycynę, a w 1503 roku w Ferrarze uzyskał doktorat z prawa kanonicznego. Wykształcenie zdobyte we Włoszech uczyniło go jednym z najlepiej wyedukowanych ludzi swojej epoki.
Po powrocie do Polski Kopernik związał się na stałe z Warmią, gdzie objął stanowisko kanonika warmińskiego. Nie był księdzem i nie przyjął święceń kapłańskich, lecz pełnił funkcje administracyjne i gospodarcze w kapitule. Zajmował się zarządzaniem dobrami kościelnymi, prowadził negocjacje dyplomatyczne, a także praktykował jako lekarz. Astronomia nie była jego zawodem, lecz pasją naukową realizowaną w wolnym czasie.
Około 1510 roku Kopernik sformułował podstawy swojej przełomowej teorii heliocentrycznej. Doszedł do wniosku, że Ziemia nie jest centrum Wszechświata, lecz jedną z planet krążących wokół Słońca. Uznawał również, że Ziemia obraca się wokół własnej osi, co tłumaczy pozorny ruch ciał niebieskich na niebie. Swoje poglądy przedstawił w krótkim traktacie znanym jako „Commentariolus”, który krążył wśród uczonych w formie odpisów ręcznych. Choć dzieło to nie zostało oficjalnie opublikowane, jego autentyczność i znaczenie nie są kwestionowane.
Równolegle z pracą naukową Kopernik aktywnie uczestniczył w życiu publicznym. Zarządzał dobrami kapituły warmińskiej i brał udział w działaniach obronnych podczas konfliktów z zakonem krzyżackim. Napisał również traktat ekonomiczny „Monetae cudendae ratio”, w którym analizował problem psucia pieniądza i sformułował zasadę, według której pieniądz gorszy wypiera z obiegu pieniądz lepszy.
Najważniejszym dziełem Kopernika było „De revolutionibus orbium coelestium”, nad którym pracował przez kilkadziesiąt lat. Książka została wydana w 1543 roku w Norymberdze i zawierała pełny, matematyczny wykład teorii heliocentrycznej. Obawiając się krytyki, Kopernik zwlekał z publikacją. Dodatkowo do dzieła dołączono anonimową przedmowę, sugerującą, że przedstawiona teoria jest jedynie hipotezą matematyczną.
Mikołaj Kopernik zmarł 24 maja 1543 roku we Fromborku.